Me “To Be a Man: Stories”, shkrimtarja Krauss është më pak e interesuar në përshkrimin e shpërthimeve të mëdha të jetës sesa në paraqitjen e asaj se si njerëzit ia dalin të kuptojnë rrokopujën

Ralph Ellison ka thënë se “disa njerëz janë të afërmit e tu, por të tjerët janë të parët e tu, dhe ti zgjedh ata që do t’i kesh si pararendës”. I jam rikthyer kësaj ideje disa herë derisa po lexoja përmbledhjen e re të shkëlqyeshme të Nicole Kraussit, “To Be a Man”. Në secilin nga këto tregime tërheqëse ne ndiejmë peshën jo vetëm të familjes, por të historisë, besimit dhe lënies së trashëgimisë, që ndikon në secilën prej veçantive të saj. Lindja dhe morti, gëzimi dhe vaji, dashuria e zemërthyerja – të gjitha këto gjallërojnë përmbledhjen. Por si shkrimtare Kraussi është më pak e interesuar në përshkrimin e shpërthimeve të mëdha të jetës sesa në paraqitjen e asaj se si njerëzit ia dalin të kuptojnë rrokopujën. “To Be a Man” është përmbledhja e parë me tregime e Kraussit, pas romaneve të vlerësuar si: “Man Walks Into a Room”, “The History of Love”, “Great House” dhe, së fundmi, edhe “Forest Dark”.

Sikundër këto vepra të gjata, edhe këto fiksione të shkurtra qëmtojnë temat e mbamendjes, shpirtësisë dhe hebraizmës tejkombëtare. Personazhet e saj shpesh jetojnë në paqartësi; siç e thotë rrëfimtari në tregimin “Amour”, shtëpitë hebraike mund të jenë hapësira “ku të qenit amerikan ishte një aksident i historisë, anglez aksident i historisë, natyrë aksident i historisë”.

Pavarësisht lejtmotiveve të përbashkëta, Krauss megjithatë duket se ka sajuar disi një formë të re për secilin roman, secilin tregim – personazhet aq mirë të arrira sa rrallë ndihet dora e shkathët autoriale e Kraussit. Personazhet e saj duket se e diktojnë edhe mënyrën se si do të thuhen rrëfimet e tyre. Secili tregim në “To Be a Man” qeveriset prej një logjike unike e të ndërliqshme, e prapëseprapë ndryshesat stilistike kurrë s’janë rrengje. Madje, strukturat janë të mbizotëruara nga një elasticitet i pashoq, që zgjerohet e tkurret ashtu që t’u shkojë për shtat rrëfimeve që këto personazhe janë të detyruara të thonë. Shumë nga këto copëza, fjala vjen, ngarendin përtej asaj ku ne presim të mbarojnë – tej çfarëdo vendimi dhe në një truall befasues e lemeritës. Në tregimin e parë “Switzerland”, një fillorist 13-vjeçar merr vesh se shoqja e tij ka pasur një përballje të rrezikshme me një burrë në moshë. Vendtakimet dhe rënia e tij janë tejet absorbuese, por Kraussi nuk ndalet vetëm në efektin e tyre të atypëratyshëm. Ajo na shpie në ditën e sotme, si studente, tani si rrëfimtarja jonë adoleshente, tek vë re mënyrën se si burrat e shikojnë bijën e saj. “Ajo ka një krenari për veten që refuzon të jetë e vogël”, thotë ajo, por “por është kureshtia në fuqinë e saj, arritjet dhe kufijtë e saj, që më frikësojnë. Ani pse e vërteta mbase është se nuk frikësohem për të, unë e kam zili”. Dhe po kështu, rrëfimtarja ballafaqohet me dallesën tmerronjëse mes të qenit bija e dikujt dhe nëna e dikujt. Në tregimin “End Days”, një mrekulli e fuqishme e realizmit, një vajzë tinejxhere merret me divorcin miqësor të prindërve të saj (“ata pajtoheshin për atë që nuk kishin nevojë më të binin në ujdi se si të kalonin pjesën tjetër të jetës”) teksa kalon një verë duke jetuar e vetmuar mes zjarreve të egra të Kalifornisë. “Zusya on the Rood” ngërthen një jetë të shkuar mes dhembjes dhe keqkuptimit ndërbreznor nëpërmjet hakërrimit të tërbuar të një burri në moshë.

Te “I Am Asleep but My Heart is Awake”, babai i narratorit amerikan sapo i ka lënë shëndenë kësaj bote, dhe një i huaj i panjohur hyn në shtëpinë e të ndjerit në TelAviv. Ndonëse ne kurrë nuk i biem në fije se kush është ky burrë, pse dhe si u shfaq – ose mbase sepse këto pyetje kurrë nuk marrin përgjigje – ne dalëngadalë nisim ta pranojmë e madje ta mirëpresim praninë e jabanxhiut. Refuzimi i Kraussit për t’iu shtruar konvencave formale në kuadrin kohor apo vendimin për ngjarjen, fjala vjen, u jep tregimeve të saj një energji, duke sajuar vijimësisht një aurë të intimitetit dhe paskajësisë. Sa më afër që u avitemi peizazheve të brendshme të këtyre individëve, aq më shumë i avitemi edhe ndjesimit të forcave globale që i informojnë ata. Shumë prej këtyre personazheve jetojnë me këmbë në Shtetet e Bashkuara dhe me zemër në Izrael. Siç shkruan ajo te “The Husband” këta janë njerëz “rrënjët e të cilëve janë në dy vende dhe kështu nuk mund të thellohen në asnjërin prej tyre”. Lidhjet që tendosen këtu nuk janë vetëm gjeografike apo kulturore, por edhe personale. Shumë prej grave në këtë përmbledhje janë të ndara nga burrat, dhe paraqitja që Kraussi u bën nuancave të seksit dhe dashurisë, intimitetit dhe varësisë, të sjellin nëpër mend veprën e Natalia Ginzburgut në thellësinë e tyre psikologjike e rreptësinë intelektuale. Duke përsiatur mbi divorcin e prindërve dhe “vdekjen e afërt” të gjyshes, një prej personazheve vramendet nëse nëna e saj ndihet që “koha po kalon për gjërat që ende i donte nga jeta” – një sentiment që mund të pikaset thuajse te secili në këtë libër. Një aktore jeton e vetme me të bijtë e saj “që kishin nevojë për të në gjithçka, siç duket, ashtu si burrat në jetën e saj patën prore nevojë për të”. Një tjetër grua e përshkruan ndjenjën e “euforisë së qetë” teksa e kupton që nuk i duhet më mbështetja e burrit. Tregimet e Kraussit përkapin karaktere në çastet kur në jetën e tyre janë të uritur për përvoja dhe të hapur për mundësi, dhe kjo hapje shtrihet edhe në vetë tregimet: narrativa tejet urgjente për ngjarje, vendime të thjeshta apo përgjigje të lehta. Siç edhe na thotë një prej personazheve, “Rendi do të gjendet vetëm në botën që do të vijë”.

Marrë nga “The New York Times”. Përktheu: Salih Mhmeti/koha.net/