Nga Ismail Arsllani

          Në lagjen e Varoshit, të pjesës së epërme të Kasabasë, që lidhte rrëzë-kodrën përplot vreshta hardhish me Çarshinë e poshtme, aty mes dy rrugësh, kishte zënë vend një shtëpi paksa e braktisur, që kishte dy dyer e vetëm një dritare. Mbi çati të saj, me muzgun e parë, shfaqej një duhmë e pashpjegueshme e avullit që s’dilte prej oxhaku, por prej qeramidheve të vjetra. Kjo shtëpi, kishte shumë vite që ishte mbështjellë me një vel misteri. Flitnin për një figurë prej njeriu apo për hijen e tij, që jetonte në atë shtëpi apo në përfytyrimet e njerëzve, jo vetëm nga fqinjësia, por edhe nga i gjithë mileti, sidomos nga ata që s’e kishin parë, anembanë kasabasë; në pazare, çajtore e mejhane, dyqane dhe oda burrash, madje edhe gratë i frikësonin fëmijët e tyre të mitur që nga djepi; kur nuk flinin e nuk hanin, kur s’rrinin urtë dhe s’dëgjonin urdhra: “Ja, po vjen Kaleci i zi!”, madje dhe vetë atë ngrehinë të vjetër e quanin – shtëpia e Kalecit.

          Muhabeti për Kalecin ishte mjaft i gjallë ndër njerëz. Atë e vinin në bisht të fjalëve, por “hop”, kërcente në krye dhe si me magji i mbante për vete e s’mund të shqepeshin aq lehtë. Kur errësohej mirë e mirë, aty pas mesnate, nga dera e epërme që kërcëllonte neveritshëm, dilte një burrë shtatlartë prej dy pashësh, veshur me një mantel, ngjyrë e gjelbër e errët, të gjatë deri te thembrat, me një fes të kuq, mbështjellë me shirit të hollë rreth më rreth; në këmbë me nallane prej druri dhe si një hije e frikshme paraqitej nga cepi i epërm i shtëpisë, duke zbritur ngadalë tatëpjetës. Kështu e përshkruanin ata që e kishin parë dhe së koti përpiqeshin t’i bindnin të tjerët se ky njeri nuk ishte edhe aq i mistershëm e i dhunshëm, por kishte qenë i butë dhe i halleve të veta, askujt s’ia kishte dëmtuar as një qime, por miti që ishte krijuar për të ishte më i tmerrshëm dhe më i mistershëm, që mbillte frikë madje edhe tek ata që e kishin parë.

          Një kohë e këndej, ata komitë të Kasabasë që kishin nisur të ngrenë krye kundër sulltanit, ishin vendosur një ditë, për do punë të fëlliqura, pikërisht në shtëpinë e Kalecit dhe, që atëherë, njerëzit s’e kishin parë më atë njeri që të endej ashtu mistershëm nëpër rrugët e asaj Kasabaje, në atë skëterrë, kur ora rrihte dymbëdhjetë herë, në mesnatë. Askujt dhe as Baba Dijetarit e as xhandarëve të Xhandarmerisë dhe as hafijeve të tyre dhe të atyre të Konakut të Pashait, nuk u shkonte ndërmend se aty, pikërisht në atë shtëpi prej xhindesh, janë vendosur komitët flokëgjatë e mjekër dredhur, për të hartuar plane për tollovi e mjegulli mes njerëzish të Kasabasë, me mjete dhune dhe plaçkitjeje.

          Në sy të komitëve ishte ravijëzuar thellë fytyra e Baba Dijetarit, atij të dërguari të posaçëm të Sulltan Abdylhamidit II, sidomos ndillte tek ata neveri defteri i tij përplot shënime për atë kasaba. Flitej e përflitej me të madhe në mesin e tyre, se ç’mund të shkruante në atë defter, nuk dinin nëse në të janë shkruar edhe emrat e tyre e do të shkonin në duar të sulltanit, andaj mendonin mënyrën e rrëmbimit të këtij njeriu të sulltanit, me çka jo vetëm që do të kishte kjo punë një jehonë të madhe deri te Porta e Lartë, porse në atë mënyrë do të merrej kontrolli mbi kasabanë. Pikërisht ai njeri prej Stambolli ishte për ta rreziku më i madh, aq më shumë që i kishte hyrë punës për ndërtimin e garnizonit të ushtarëve osmanë, me disa depo për armë zjarri, që do ta ndërlikonte veprimtarinë e tyre. Kësisoj, shkonin mullarthi rreth mendimit për një atentat ndaj tij dhe ky mendim në mesin e komitëve  sa vinte e po forcohej.

          “Baba Dijetari erdhi në këtë Kasaba si një qatip i sulltanit dhe tash po do të bëhet guvernator i Kazasë…ne s’duhet të lejojmë një gjë të tillë, duhet ta parandalojmë, duhet ta likuidojmë këtë njeri, sa nuk ia kemi parë sherrin!”, kishte thënë njëri prej komitëve kokëkrisur.

          “Kjo punë nuk është edhe gjithaq e lehtë dhe nuk shkon si na thotë rradakja, duhet të mendojmë hollë e hollë, pastaj të kalojmë në veprim!”, kishte bërë zë një tjetër, i cili dukej me kokë më të ftohtë.

          Ato ditë, në shtëpinë e Hafëz aga Hajrizit, me shumë dhoma e salltanete, ku bënte jetë e bija e tij, Hanifja, kishte hyrë një vorbull furtune nëpër oda sa ta zinte frymën, por ajo ngufatje ajri ndjehej vetëm në shpirtin e kësaj femre, e cila ishte flakur nga një edepsëz në natën e gjerdekut, pa prekë e pa kurrfarë faji; mbase kishin hyrë në rradaken e atij edepsëzi ato shtojzovalle nga përrallat e mistershme, kur kishte marrë një vendim të tillë aq të rëndë për fatin jetësor të një vajze agai, me edukatë e kulturë prej medenieje.

          “Ç’mjerim po sjellë kjo jetë prej dynjaje, ku, për të shpëtuar duhet të kalosh nëpër vrimën e gjilpërës. Kjo është e pamundur, po më vret ditë për dite, pak e nga pak, deri sa të mos ma hedhin peçen e zezë në fytyrë…!”, murmuriste nga mundimet e shpirtit që i vinin si shtëllunga mjegullash të errëta në kokën e saj mbushur me jetë a vdekje.

          Ajo përpëlitej në çarçafët e shtratit të saj të butë, si një bishë e egër, sikur të kishte pirë ujë shfrenimi epshesh nga burimet e asaj shpelle, mes kodrash, ku gurët e bardhë lotojnë ende, që nga koha kur ishte ndarë fati i njerëzve në këtë botë. Kjo vashë, e bukur si hyri, gjakonte për një dashuri të vërtetë, por ajo ishte e largët, e paarritshme, e njëanshme, që, as mbahej e as hidhej nga parzma; e tillë që me çdo lindje dielli ngushtonte frymën e jetës së saj, saqë e çonte në shtigje mendimesh prej humnerave pa kthim. Ishte një trishtim për shpirtin e saj kjo jetë që i dukej e pakuptimtë, sikur penjtë e fatit i kishte marrë një dorë prej shtrige. Ajo, ditë e më shumë, fundosej në humnerë të pafund dhe shtegtimet e saj të tmerrshme brenda rradakeje nuk i shihte askush, madje as nëna e saj që e kishte për zemër prej fëmije të vetme.

          Baba Dijetari, bir Stambolli, një burrë prej djaloshi, tridhjetëvjeçar, kishte dëgjuar për vuajtjet e zemrës dhe për shpirtin e plagosur të Hanifes, por ajo për misionarin e Sulltanit ishte “një mollë e ndaluar”, ndaj dhe s’e çonte peshë mendjen fare në ato mjegullina pa hyrje e dalje që ndrydhin zemrën e njeriut. Ai s’mund t’i harronte fjalët e sulltanit të tij, kur ishte nisur për në Rumeli:

          “Do të shkosh në do vilajete, ku vashat janë të bukurat e botës…por ki kujdes, mos e ngatërro punën dhe detyrën, mos bjerr pre e emocioneve të zemrës…atëherë s’do të kesh tru në kokë, por zemër që mendon së prapthi e matet me kandar të gabuar. Atëherë ti do të kthehesh duarthatë për dovletin tënd…”, i tingëlluan ethshëm Baba Dijetarit këto fjalë të sulltanit.

          Xhandarmeria e kasabasë që nga orët e mëngjesit, nga një distancë që siguronte fshehtësinë e operacionit, mbante nën mbikëqyrje Kishën pranë lumit të vetëm, me dymbëdhjetë xhandarë të armatosur mirë, por hijet e pasdites po zgjateshin e asnjë lëvizje dhe as veprim nuk panë e nuk dëgjuan gjë prej gjëje në afërsi të këtij kulti fetar, ku komitët anti-osmanë kishin mbajtur në të shkuarën disa seanca sekrete, me planet e tyre për ta tollovitur këtë pjesë të Rumelisë, për t’i ndihmuar shkelmit përfundimtar që duhej t’i jepej kësaj perandorie në fronte të tjera më të mëdha nga forcat anglo-ruse e franceze, me ndihmën e çifutëve që synonin ta ngulnin bërthamën e atdheut të tyre në tokat e huaja.

          “Ç’ djall kishin qenë këta komitë ogurzi, që janë duke vepruar e s’po duken gjë kund, po na shkallmojnë hap pas hapi e ne jemi të pafuqishëm…si do t’i them Baba Dijetarit që kam dështuar edhe kësaj here, do të çmendet fare…!”, bluante me shqetësim, duke ecur majtas-djathtas, me duart e lidhur pas, drejtuesi i operacionit, togeri me epoletë i Xhandarmerisë.